ইণ্ডিয়ান সমালোচনা হৈছে ভাৰতৰ সাহিত্য, শিল্প, দৰ্শন আৰু সামাজিক ব্যৱস্থা আদি ক্ষেত্ৰত হোৱা বিশ্লেষণ আৰু সমালোচনাৰ এক সমষ্টি। ভাৰতৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু ধৰ্মৰ বৈচিত্রৰ পৰা উৎপন্ন এই সমালোচনা সমালোচনাৰ বিভিন্ন শাখা আৰু দিশৰ সৈতে বিকাশ লাভ কৰিছে।
প্ৰধান শাখাসমূহৰ ভিতৰত থকা কিছু বিশেষ ক্ষেত্ৰ হৈছে:
১. প্ৰাচীন ভাৰতীয় সমালোচনা
ভাৰতীয় সাহিত্য তত্ত্বৰ প্ৰাৰম্ভিক আধাৰ হৈছে প্ৰাচীন গ্ৰন্থসমূহ যেনে নাট্য শাস্ত্ৰ (ভারত মুনি), যি নাটক, সংগীত আৰু অভিনয় শিল্পৰ ওপৰত আলোচনা কৰে। আন কিছু গুৰুত্বপূর্ণ গ্ৰন্থ হৈছে কব্য দৰ্শন (দণ্ডিন) আৰু ৰস তত্ত্ব (অভিনৱগুপ্ত)। এই গ্ৰন্থসমূহত "ৰস" (ভাব) আৰু "ধ্বনি" (পৰামৰ্শ) আদি তত্ত্বসমূহৰ বিশ্লেষণ আছে, যি ভাৰতীয় সাহিত্য বিশেষকৈ কবিতা আৰু নাটকৰ ক্ষেত্ৰত মুখ্য।
২. ভক্তি আৰু সুফী কবিতা সমালোচনা
ভক্তি আন্দোলন আৰু সুফী পৰম্পৰাই ধৰ্ম, ভক্তি আৰু আধ্যাত্মিক অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত সমালোচনাৰ গুৰুত্ব দিছে। কবি যেনে কবীর, মীৰাবাই আৰু গুৰু নানক, নিজৰ কবিতাৰ জৰিয়তে সমাজৰ পৰম্পৰাগত নীতি আৰু ধৰ্মীয় আচারৰ ওপৰত আক্রমণ কৰি ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা আৰু ভক্তিত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
৩. স্বাধীনতাৰ পাছৰ ভাৰতীয় সমালোচনা
ব্রিটিছ উপনিবেশবাদী যুগত পশ্চিমী সাহিত্যৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে ভাৰতীয় সাহিত্য সমালোচনাৰ ক্ষেত্ৰত এক মিশ্ৰিত দৃষ্টিভংগী সৃষ্টি হৈছে। সমালোচকসকলে ইংৰাজী আৰু আঞ্চলিক ভাৰতীয় সাহিত্যৰ পৰা প্ৰতিবাদ প্ৰকাশ কৰি ঔপনিবেশিকতাবাদ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয়তা বিষয়ত আলোচনা কৰিছে। মুলক ৰাজ আনন্দ, এ.কে. ৰামানুজন, আৰু ৰ. পাৰ্থসাৰথী আদি সমালোচকে এই দিশত উল্লেখযোগ্য অৱদান ৰখিছে।
৪. পষ্ট-ঔপনিবেশিক ভাৰতীয় সমালোচনা
ঔপনিবেশিকতাৰ পৰৱৰ্তী ভাৰতীয় সাহিত্য সমালোচনাই পৰম্পৰা, পৰিচয় আৰু ৰাষ্ট্ৰীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। সমালোচকসকলে ভাৰতীয় সাহিত্য আৰু সমাজৰ ওপৰত ঔপনিবেশিক ইতিহাসৰ প্ৰভাৱ আলোচনা কৰি নতুন দৃষ্টিভংগী সৃষ্টি কৰিছে।
৫. আধুনিক সমালোচনা
আধুনিক ভাৰতীয় সাহিত্য সমালোচনা বহুৰৈখিক আৰু বহুদিশাৰ। আজিৰ দিনত গেণ্ডাৰ, জাতি, আঞ্চলিকতা আৰু ভাৰতীয় সমাজৰ ৰূপান্তৰিত দিশসমূহৰ ওপৰত বিশ্লেষণ কৰা হয়। ফেমিনিষ্ট, দলিত আৰু উপ-আধুনিক সমালোচনা উল্লেখযোগ্য প্ৰৱণতা হৈছে। গায়ত্ৰী চকৰৱৰ্তী স্পিভাক, ইউ আৰ আনন্দমূৰ্থী আৰু শশী থাৰুৰ আদি লেখক-সমালোচকে আধুনিক, পষ্ট-মডাৰ্ণ আৰু সামাজিক-ৰাজনৈতিক দৃষ্টিৰ পৰা ভাৰতীয় সাহিত্যৰ বিশ্লেষণ কৰিছে।
৬. মাৰ্কছবাদী আৰু গঠনবদ্ধ সমালোচনা
ভাৰতীয় সমালোচনাত মাৰ্কছবাদী আৰু গঠনবদ্ধ দৃষ্টিভংগীও ব্যৱহাৰিত হৈছে। মাৰ্কছবাদী সমালোচকসকলে সাহিত্যৰ উৎপাদন আৰু সমাজৰ অৰ্থনৈতিক-সামাজিক কাঠামোৰ ওপৰত আলোচনা কৰিছে, আৰু গঠনবদ্ধ সমালোচকসকলে ভাষাগত আৰু সাংকেতিক দৃষ্টিৰ পৰা সাহিত্যৰ বিশ্লেষণ কৰিছে।
এইবোৰৰ মাজত ভাৰতীয় সমালোচনা এক গভীৰ আৰু বৈচিত্র্যময় ক্ষেত্ৰ হিচাপে বিকাশ লাভ কৰিছে, যি দেশৰ ঐতিহ্য, দৰ্শন আৰু সাহিত্যৰ দিশত এক বিশেষ স্থান অধিকার কৰিছে।
Comments
Post a Comment